Rokers in Turkije die van plan zijn het aankomende rookverbod in cafés, restaurants en koffiehuizen te negeren, zullen gespaard blijven van executie – naar verluidt de straf die daar in het 17de-eeuwse Istanbul op stond. Maar toch, de Turkse premier Tayyip Erdogan heeft de strijd tegen sigaretten ‘even belangrijk als de strijd tegen terrorisme’ genoemd. Hij is vastberaden het rookverbod uit te breiden tot drink- en eetgelegenheden. En dat in een land waar bijna eenderde van de bevolking rookt.

Erdogans persoonlijke weerzin tegen sigaretten is waarschijnlijk het extra zetje dat een rookverbod mogelijk maakt in een land waar ‘als een Turk’ wordt gerookt. Jaarlijks sterven in Turkije 100.000 personen aan aan roken gerelateerde ziektes. In 2007 lanceerde de Turkse premier een antirookcampagne, vorig jaar voerde hij een rookverbod in werkplaatsen en winkelcentra in, en zondag wordt dat rookverbod verder uitgebreid. Volgens peilingen staat 90 procent van de bevolking daar achter.

Maar in tijden van economische crisis zien horeca-exploitanten het rookverbod als een extra bedreiging. Winkelcentra klagen dat hun omzet door het rookverbod is gedaald. En 80 procent van de eigenaars van theehuizen werpt tegen dat zij zelf roken.

Anderen zeggen dat de heftige antirookcampagne van Erdogan, wiens AK Partij haar wortels heeft in de politieke islam, bedoeld is om de Turkse maatschappij te veranderen in een conservatieve maatschappij. Ze wijzen erop dat het rookverbod samenvalt met nieuwe beperkingen voor reclame-uitingen voor alcohol. Vanaf deze maand mag alcohol in reclame niet meer aan voedsel of aan culturele waarden worden gekoppeld.

‘Ik denk dat we naar een gecamoufleerd alcoholverbod toegaan’, zegt Tahir Berrakkarasu, voorzitter van Beyder, een vereniging van cafés, restaurants en koffiehuizen in Istanbuls bruisende wijk Beyoglu. ‘Alcohol is in dit land niet meer gewenst.’ Ook Mustafa Kivrikdal, ober in een waterpijpbar, waar het rookverbod overigens niet zal gelden, zegt: ‘Ik denk dat er een religieuze factor is. Ze zijn tegen alcohol en sigaretten en willen daar een einde aan maken.’

Maar verscheidene deskundigen weerleggen dat het rookverbod een dekmantel is voor een toekomstig alcoholverbod. ‘Laten we alcohol en sigaretten niet door elkaar halen’, zegt Hayrettin Okcesiz, hoogleraar rechtsgeleerdheid aan de Akdeniz Universiteit. ‘Als er een alcoholverbod zou komen, moet iedereen het recht hebben om te protesteren, maar dit is geen stap daar naartoe.’

Van conservatisme is in ieder geval nog niets te merken in de cafés in Beyoglu, waar tegen het vallen van de avond flink wordt geborreld. En zelfs onder de cafébezoekers die – nu het nog kan – een sigaret opsteken, is er steun voor het nakende verbod.

‘Als er een straf opstaat, zullen de mensen wel gehoorzamen’, zegt de 23-jarige Elif Arda, rokend op het terras van café Sahika. ‘Ik denk dat de mensen er uiteindelijk aan gewend zullen raken. Ik vind het een positieve verandering, ook al rook ik zelf.’